નવી દિલ્હી, ભારત / AsiaWire.IO / – વિશ્વ બેંકના ઓક્ટોબર 2026 ના ગરીબી અને સમાનતા સંક્ષિપ્ત અહેવાલ મુજબ, ભારતે 2011 અને 2023 ની વચ્ચે અંદાજિત 496 મિલિયન લોકોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢ્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન અત્યંત ગરીબીમાં જીવતા ભારતીયોનો હિસ્સો 27.1% થી ઘટીને માત્ર 2.6% થયો. વિશ્વ બેંકે આ પ્રગતિને "વિશ્વમાં સૌથી ઝડપી ગરીબી ઘટાડામાંની એક" તરીકે વર્ણવી. તેણે કહ્યું કે ભારતે ગરીબીના નાણાકીય અને બિન-નાણાકીય બંને માપદંડોમાં સુધારો કર્યો છે.
૨૦૨૧ ની ખરીદ શક્તિ સમાનતા પર માપવામાં આવતા, નીચલા-મધ્યમ આવકવાળા ગરીબી રેખા $૪.૨૦ ની નીચે જીવતા લોકોનું પ્રમાણ ૫૭.૭% થી ઘટીને ૧૬.૧% થયું. વિશ્વ બેંકે મજબૂત વપરાશ વૃદ્ધિ અને વધતી રોજગારીને શ્રેય આપ્યો, ખાસ કરીને મહિલાઓમાં. ખાદ્ય સબસિડી સહિત વિસ્તૃત સામાજિક પરિવહને પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી. સાથે મળીને, આ પરિબળોએ દેશભરના લાખો પરિવારોના જીવનધોરણને ઉંચુ લાવ્યું.
આ લાભ આવક કરતાં ઘણો આગળ વધે છે. ઓક્સફર્ડ ગરીબી અને માનવ વિકાસ પહેલના બહુપરીમાણીય ગરીબી સૂચકાંક દ્વારા માપવામાં આવેલ ગરીબી 2005-06 માં 53.8% થી ઘટીને 2019-21 માં 16.4% થઈ ગઈ. વિશ્વ બેંકનો પોતાનો બહુપરીમાણીય ગરીબી માપ 2022-23 માં 15.5% હતો. આ સૂચકાંકો પોષણ, શાળાકીય શિક્ષણ, સ્વચ્છતા, રહેઠાણ અને રસોઈ બળતણ જેવી આવશ્યક વસ્તુઓની પહોંચને ટ્રેક કરે છે.
મોટા પાયે કલ્યાણકારી કાર્યક્રમો
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની સરકારે 2014 થી અભૂતપૂર્વ સ્તરે કલ્યાણકારી કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે. પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના લગભગ 800 મિલિયન લોકોને મફત અનાજ પૂરું પાડે છે, અને 2024 માં તેને વધુ પાંચ વર્ષ માટે લંબાવવામાં આવ્યું હતું. જન ધન નાણાકીય સમાવેશ અભિયાને 500 મિલિયનથી વધુ બેંક ખાતા ખોલ્યા છે. સીધા લાભ ટ્રાન્સફર હવે સીધા તે ખાતાઓમાં સબસિડી પહોંચાડે છે.
સરકારે વિકાસ માટે નવા પાયા પણ નાખ્યા છે. યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસે ભારતને રીઅલ-ટાઇમ ડિજિટલ પેમેન્ટ્સમાં વૈશ્વિક નેતા બનાવ્યું છે, જે દર મહિને અબજો વ્યવહારો પર પ્રક્રિયા કરે છે. સ્વચ્છ ભારત, ઉજ્જવલા રસોઈ ગેસ યોજના અને પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના આવાસ યોજના જેવા કાર્યક્રમોએ સ્વચ્છતા, સ્વચ્છ ઇંધણ અને ઘરોની પહોંચનો વિસ્તાર કર્યો છે. આ તે જ વંચિતતાઓ છે જે બહુપરીમાણીય ગરીબી પગલાં દ્વારા ટ્રેક કરવામાં આવે છે.
વિશ્વની ટોચની પાંચ અર્થવ્યવસ્થાઓમાં
ભારતનો ઝડપી વિકાસ તેને વિશ્વની પાંચ સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સ્થાન અપાવી રહ્યો છે. એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટરમાં અર્થતંત્રનો વિકાસ દર 7.8% રહ્યો હતો , અને આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળે ભારત માટે 2026 ના વિકાસ દરનો અંદાજ 7% કર્યો હતો. IMF એ અંદાજ લગાવ્યો છે કે ભારત 2027 માં જાપાનને પાછળ છોડીને વિશ્વની ચોથી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા બનશે, જેની GDP $4.52 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચશે. મોદીએ 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણ, મેક ઇન ઇન્ડિયા ઝુંબેશ અને ઉત્પાદન-સંલગ્ન પ્રોત્સાહન યોજનાઓનો ઉદ્દેશ્ય ઉત્પાદનનો વિસ્તાર કરવાનો અને રોજગારીનું સર્જન કરવાનો છે. 2023 માં G20 ની અધ્યક્ષતા, ચંદ્રયાન-3 ચંદ્ર પર ઉતરાણ અને 2026 માં BRICS ની અધ્યક્ષતા સાથે, ભારતની વૈશ્વિક પ્રોફાઇલ પણ વધી છે. સરકારે આ લાભોની ગતિને અગાઉના દાયકાઓની ધીમી પ્રગતિ સાથે તુલના કરી છે. સમર્થકો ગરીબીના ડેટાને પુરાવા તરીકે જુએ છે કે અભિગમ કામ કરી રહ્યો છે.
નોકરીઓ અને પ્રાદેશિક અંતર યથાવત છે
વિશ્વ બેંક અપેક્ષા રાખે છે કે ગરીબી ઘટતી રહેશે, જોકે વધુ ધીમે ધીમે. તેના અંદાજો દર્શાવે છે કે ગરીબી દર $4.20 થ્રેશોલ્ડ પર 2026 માં 14.2% થી ઘટીને 2028 સુધીમાં 12.1% થશે. તેણે ચેતવણી આપી હતી કે આ સૂચક સૂક્ષ્મ અનુમાન છે જે નવા ડેટા સાથે બદલાઈ શકે છે. ભારતના લગભગ 57% ગરીબો ઉત્તર પ્રદેશથી પશ્ચિમ બંગાળ સુધીના સંલગ્ન પટ્ટામાં રહે છે, જેના કારણે તે રાજ્યોમાં ઉત્પાદક નોકરીઓ મહત્વપૂર્ણ બને છે.
૨૦૧૭ અને ૨૦૨૩ વચ્ચે રોજગારમાં લગભગ ૧૩૪ મિલિયન લોકોનો વધારો થયો, જે કાર્યકારી વયની વસ્તીમાં થયેલા વધારા કરતાં લગભગ બમણો વધારો હતો, જે મુખ્યત્વે ગ્રામીણ મહિલાઓ દ્વારા પગારદાર કામમાં પ્રવેશવાને કારણે થયો હતો. જોકે, નાણાકીય વર્ષ ૨૬ અને નાણાકીય વર્ષ ૨૭ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા દરમિયાન યુવા બેરોજગારી ૧૪.૬% થી વધીને ૧૫.૯% થઈ હતી. વાસ્તવિક કમાણી મોટાભાગે સ્થિર રહી, જેમાં નોકરીની વૃદ્ધિ ઓછી ઉત્પાદકતાવાળા કામમાં કેન્દ્રિત હતી. અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક લાભો સુધારેલા માપને પ્રતિબિંબિત કરી શકે છે.
ભારતે ૧૨ વર્ષમાં ૪૯.૬ કરોડ લોકોને ગરીબીમાંથી બહાર કાઢ્યા: વિશ્વ બેંક, પ્રથમ વખત આરબ સ્પાર્ક પર પ્રકાશિત: સમાચાર જે અરબની ગતિને પકડી લે છે.